Ocena ryzyka to serce procesu należytej staranności wymaganego przez EUDR. Bez rzetelnej analizy ryzyka złożenie oświadczenia DDS (Due Diligence Statement) jest niemożliwe – a bez oświadczenia DDS produkt nie może trafić na rynek UE. Poniżej wyjaśniamy, jak ocena ryzyka EUDR działa w praktyce, jakie kryteria stosuje się do klasyfikacji krajów i jak wdrożyć środki ograniczające ryzyko.
Kryteria analizy ryzyka EUDR – co firma musi ocenić?
EUDR nie pozostawia swobody w zakresie kryteriów oceny ryzyka – rozporządzenie precyzuje, co firma musi uwzględnić. Analiza ryzyka obejmuje ocenę:
- kategorii ryzyka przypisanej krajowi produkcji (niskie, standardowe lub wysokie) przez Komisję Europejską,
- specyfiki regionu w danym kraju – nawet w krajach niskiego ryzyka poszczególne rejony mogą mieć podwyższone ryzyko wylesiania,
- wiarygodności i kompletności dokumentacji dostarczonej przez dostawców,
- złożoności łańcucha dostaw – im więcej pośredników, tym trudniejsza weryfikacja i tym wyższe ryzyko informacyjne,
Kraje wysokiego ryzyka wylesiania – jak działa klasyfikacja?
Komisja Europejska klasyfikuje kraje do trzech kategorii ryzyka:
- Niskie ryzyko: kraje, gdzie ryzyko wylesiania jest uznane za marginalne – mają uproszczony reżim weryfikacji.
- Standardowe ryzyko: kraje nieprzypisane do innej kategorii – obowiązuje standardowy proces DDS.
- Wysokie ryzyko: kraje, gdzie wylesianie jest zidentyfikowane jako poważny problem — wymagana jest pogłębiona weryfikacja.
Lista klasyfikacji krajów jest publikowana i aktualizowana przez Komisję Europejską. Firmy muszą śledzić te aktualizacje, bo zmiana statusu kraju wpływa na zakres wymaganej weryfikacji przy kolejnych dostawach.
Weryfikacja dostawcy EUDR – co sprawdzić?
Weryfikacja dostawcy to proces, który wykracza poza sprawdzenie certyfikatu. W ramach EUDR firma musi ocenić:
- czy dostawca jest w stanie dostarczyć dane geolokalizacyjne działek produkcyjnych,
- czy dokumentacja dostawcy (deklaracje, świadectwa, raporty z badań) jest kompletna i wiarygodna,
- czy dostawca sam przestrzega wymagań EUDR lub przepisów kraju produkcji dotyczących lasów i gruntów,
- czy dostawca ma certyfikaty (np. FSC) lub inne potwierdzenia odpowiedzialnego pozyskania surowców – mogą one ułatwiać, ale nie zastępować, weryfikacji.
Środki ograniczające ryzyko EUDR — co robić gdy ryzyko jest wysokie?
Jeśli ocena ryzyka wskazuje na ryzyko inne niż znikome, firma musi wdrożyć środki zaradcze. W zależności od charakteru ryzyka mogą to być:
- żądanie dodatkowych dokumentów od dostawcy (raporty z audytu lasu, świadectwa zgodności z prawem krajowym),
- przeprowadzenie audytu u dostawcy lub wymaganie audytu trzeciej strony,
- zmiana dostawcy na takiego, który może dostarczyć kompletną dokumentację,
- ograniczenie zakupu produktów z regionów wysokiego ryzyka wylesiania.
Klauzule umowne EUDR – co zawrzeć w umowach z dostawcami?
Wiele firm zaniedbuje zabezpieczenie się umownie przed ryzykiem EUDR po stronie dostawcy. Warto uwzględnić w umowach handlowych:
- zobowiązanie dostawcy do dostarczania danych geolokalizacyjnych i aktualizacji przy zmianie działek,
- oświadczenie dostawcy o zgodności produktów z wymaganiami EUDR i prawem kraju produkcji,
- prawo do audytu u dostawcy lub do żądania audytu przez akredytowaną jednostkę,
- klauzulę odpowiedzialności za straty poniesione przez kupującego w wyniku niezgodności z EUDR z winy dostawcy,
- zobowiązanie do powiadomienia kupującego o zmianach w łańcuchu dostaw mających wpływ na zgodność z EUDR.
FAQ – analiza ryzyka EUDR
Czy firma sama musi klasyfikować kraje ryzyka czy jest gotowa lista?
Komisja Europejska przygotowuje i aktualizuje klasyfikację krajów do kategorii ryzyka. Firma korzysta z tej klasyfikacji jako punktu wyjścia, ale musi również przeprowadzić własną ocenę na poziomie regionalnym i dostawcy.
Czy certyfikat FSC eliminuje potrzebę oceny ryzyka EUDR?
Certyfikat FSC może obniżyć poziom ryzyka i ułatwić weryfikację, ale nie zwalnia firmy z obowiązku przeprowadzenia oceny ryzyka wymaganej przez EUDR. Komisja Europejska uznaje FSC za wartościowy element systemu, ale nie za pełen substytut DDS.
Co jeśli dostawca odmawia dostarczenia danych geolokalizacyjnych?
Odmowa lub brak możliwości dostarczenia geolokalizacji przez dostawcę jest traktowany jako wysokie ryzyko. Firma powinna w takiej sytuacji albo wdrożyć dodatkowe środki weryfikacji, albo rozważyć zmianę dostawcy.
Jak często trzeba aktualizować ocenę ryzyka?
Ocena ryzyka powinna być aktualizowana przy każdej nowej dostawie i zawsze gdy zmienią się istotne okoliczności: zmiana dostawcy, zmiana kraju produkcji, zmiana klasyfikacji ryzyka kraju przez Komisję Europejską.
