EUDR – European Union Deforestation Regulation – to unijne rozporządzenie wprowadzające restrykcyjne wymagania dla firm obracających surowcami i produktami powiązanymi z ryzykiem wylesiania lasów. Jego celem jest wyeliminowanie z rynku UE towarów, które przyczyniają się do niszczenia lasów i degradacji ekosystemów leśnych na świecie.
Dla firm działających w łańcuchach dostaw obejmujących drewno, kawę, kakao, soję, kauczuk, olej palmowy i bydło – a także produkty pochodne – EUDR oznacza konieczność wdrożenia procesu należytej staranności (Due Diligence System, DDS) zanim produkt trafi na rynek UE.
Jakie surowce i produkty obejmuje EUDR?
EUDR dotyczy siedmiu surowców kluczowych (ang. relevant commodities) i produktów pochodnych:
- drewno i wyroby z drewna (meble, papier, tektura, opakowania, materiały budowlane),
- kawa i produkty kawowe,
- kakao i produkty kakaowe (czekolada, kosmetyki z masłem kakaowym),
- soja i produkty sojowe (pasze, oleje, żywność),
- kauczuk i wyroby gumowe,
- olej palmowy i produkty z olejem palmowym (żywność, kosmetyki, biopaliwa),
- bydło i produkty bydlęce (skóra, wołowina).
Firmy muszą wykazać, że produkty te nie przyczyniły się do wylesiania ani degradacji lasów po 31 grudnia 2020 r. i zostały wyprodukowane zgodnie z przepisami kraju produkcji.
Kogo dotyczy EUDR?
Operatorzy
Operatorami są firmy, które jako pierwsze wprowadzają produkty objęte EUDR na rynek UE lub eksportują je z UE. Operatorzy mają najszerszy zakres obowiązków – muszą przeprowadzić pełny proces należytej staranności i złożyć oświadczenie DDS (Due Diligence Statement) przed wprowadzeniem produktu na rynek.
Podmioty handlowe (Traderzy)
Podmioty handlowe kupują i sprzedają produkty objęte EUDR, które zostały już wcześniej wprowadzone na rynek UE. Ich obowiązki są uproszczone – mogą odwoływać się do oświadczeń DDS składanych przez operatorów. Duże podmioty handlowe mają jednak obowiązki podobne do operatorów.
MŚP
Mikro i małe przedsiębiorstwa objęte EUDR podlegają uproszczonemu reżimowi należytej staranności, choć nadal muszą dysponować dokumentami i oświadczeniami od dostawców.
Kiedy zaczyna obowiązywać EUDR?
Według aktualnych informacji Komisji Europejskiej:
- 30 grudnia 2026 r. – start obowiązków dla dużych i średnich operatorów i podmiotów handlowych,
- 30 czerwca 2027 r. – start obowiązków dla mikro i małych operatorów i podmiotów handlowych.
Terminy te mogą ulec zmianie – śledź komunikaty Komisji Europejskiej. Niezależnie od terminów wdrożenie procesu należytej staranności wymaga czasu: zebranie danych od dostawców, geolokalizacja działek produkcyjnych i zbudowanie systemu oceny ryzyka nie dzieje się z dnia na dzień.
Jak wygląda proces należytej staranności w EUDR?
EUDR wymaga od operatorów przejścia przez trzyetapowy proces DDS:
Etap 1: Gromadzenie informacji
Firma musi zebrać od dostawców konkretne dane: kody CN produktów, ich ilości i kraj produkcji, a przede wszystkim geolokalizację (współrzędne GPS) działek produkcyjnych. Dla działek powyżej 4 hektarów wymagany jest poligon – obrys działki w postaci współrzędnych.
Etap 2: Ocena ryzyka
Na podstawie zebranych danych firma dokonuje oceny ryzyka wylesiania w kraju i rejonie pochodzenia produktu. Komisja Europejska klasyfikuje kraje jako wysokiego, standardowego lub niskiego ryzyka – to wpływa na zakres wymaganej weryfikacji.
Etap 3: Ograniczanie ryzyka
Jeśli ocena ryzyka wykazuje ryzyko inne niż znikome, firma musi wdrożyć środki zaradcze: dodatkowe audyty u dostawców, zmianę dostawców, klauzule umowne dotyczące EUDR lub żądanie dodatkowych dokumentów.
FAQ – co to jest EUDR i jak wdrożyć należytą staranność
Czy EUDR dotyczy tylko firm importujących drewno?
Nie. EUDR obejmuje szeroką gamę surowców i produktów: drewno, kawę, kakao, soję, kauczuk, olej palmowy i bydło oraz produkty z nich wytwarzane. Może dotyczyć producentów żywności, firm kosmetycznych, branży meblarskiej, drukarni i wielu innych sektorów.
Od czego zacząć wdrożenie EUDR?
Od ustalenia, czy produkty firmy mieszczą się w zakresie EUDR oraz jaka jest rola firmy: operator, trader czy podmiot z dalszego łańcucha dostaw. To determinuje zakres obowiązków i kolejność działań.
Czy certyfikat dostawcy (np. FSC) wystarczy do spełnienia wymagań EUDR?
Certyfikaty takie jak FSC mogą wspierać ocenę ryzyka i ułatwiać weryfikację, ale nie zastępują w pełni procesu należytej staranności wymaganego przez EUDR. Firma nadal musi przeprowadzić własną ocenę ryzyka i dysponować geolokalizacją działek.
Co grozi za niedopełnienie obowiązków EUDR?
Naruszenia EUDR mogą skutkować zakazem wprowadzania produktów na rynek UE, konfiskatą towarów i karami finansowymi proporcjonalnymi do wartości naruszenia. Sankcje będą stosowane przez organy państw członkowskich.
